เปิดเบื้องหลังรอยร้าวภายในแบงก์ชาติ หลัง “สมชัย สัจจพงษ์” ประธานบอร์ด ธปท. ออกมาวิจารณ์ฝ่ายบริหารล้มเหลวผลักดันแก้กฎหมาย ล่าสุดมีรายงานข่าวว่า ปมขัดแย้งอาจเกี่ยวข้องกับข้อเสนอให้บอร์ดมีสิทธิแต่งตั้งผู้ว่าการ ปรับบทบาทประธาน กนง. และรองประธานบอร์ด พร้อมข้อกล่าวอ้างว่าความไม่พอใจลุกลามถึงการไม่นำวาระแผนงาน งบประมาณ และตัวชี้วัดเข้าที่ประชุม ขณะที่ “สมชัย” ปฏิเสธข้อกล่าวหาต้องการเพิ่มอำนาจบอร์ดเพื่อปลดผู้ว่าฯ ยืนยันต้องการกระบวนการประเมินที่ชัดเจนและการศึกษาแก้กฎหมายอย่างรอบด้าน
ความขัดแย้งภายในธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เริ่มปรากฏรายละเอียดมากขึ้น หลัง ดร.สมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ออกมาวิพากษ์การทำงานของฝ่ายบริหารอย่างหนัก โดยเฉพาะความล้มเหลวในการผลักดันแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับธนาคารกลาง ซึ่งใช้เวลาศึกษานานประมาณ 1 ปี 6 เดือน แต่กลับเสนอแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินเพียงมาตราเดียว
ล่าสุดมีรายงานข่าวว่า เบื้องหลังความไม่พอใจดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับความเห็นต่างเรื่องการปรับโครงสร้างอำนาจภายในธนาคารกลาง ทั้งอำนาจแต่งตั้งผู้ว่าการ ธปท. การดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) และบทบาทของผู้ว่าการในคณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย
รายงานข่าวอ้างแหล่งข่าวใน ธปท. ว่า ก่อนหน้านี้ ดร.สมชัยได้ผลักดันให้แก้ไขพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย โดยมีข้อเสนอหลายประเด็น เช่น การประเมินผลงานผู้ว่าการ การให้คณะกรรมการ ธปท. มีสิทธิแต่งตั้งผู้ว่าการ รวมถึงการปรับโครงสร้างไม่ให้ผู้ว่าการดำรงตำแหน่งรองประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย และไม่ให้เป็นประธาน กนง.
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวยังเป็นคำกล่าวอ้างจากแหล่งข่าวที่ไม่ได้เปิดเผยชื่อ และยังไม่มีเอกสารข้อเสนอแก้ไขกฎหมายหรือรายงานการประชุมบอร์ดที่เปิดเผยต่อสาธารณะเพื่อยืนยันรายละเอียดทั้งหมด
*อ้างคณะทำงานศึกษาแล้ว ไม่เห็นจำเป็นต้องแก้กฎหมาย
มีรายงานข่าวเพิ่มเติมว่า ธปท. ได้ตั้งคณะทำงานศึกษาประเด็นแก้ไขกฎหมายที่ ดร.สมชัย เสนอ โดยมีการสอบถามความเห็นจากกรรมการที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานภายนอก รวมถึงสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) และศึกษาข้อมูลเปรียบเทียบกฎหมายธนาคารกลางของต่างประเทศ
ผลการศึกษาตามคำกล่าวอ้างของแหล่งข่าวพบว่า ไม่มีความจำเป็นต้องแก้ไขกฎหมาย ธปท. ในประเด็นที่เสนอ เนื่องจากเห็นว่าโครงสร้างและอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายปัจจุบันยังมีความเหมาะสม
แหล่งข่าวยังกล่าวอ้างว่า ผลการศึกษาดังกล่าวทำให้ประธานบอร์ด ธปท. ไม่พอใจ และไม่อนุมัติให้นำวาระเกี่ยวกับแผนงาน งบประมาณ ตัวชี้วัดผลการดำเนินงาน รวมถึงเรื่องอื่น ๆ เข้าพิจารณาในที่ประชุมคณะกรรมการ ธปท.
ประเด็นนี้ยังต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงเพิ่มเติม เนื่องจากหากเกิดขึ้นจริง อาจส่งผลต่อกระบวนการพิจารณาแผนงานและการบริหารจัดการภายในธนาคารกลาง อย่างไรก็ตาม ยังไม่ปรากฏคำชี้แจงโดยตรงของ ดร.สมชัย ต่อข้อกล่าวหาเรื่องการไม่นำวาระเข้าที่ประชุม รวมถึงยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่ามีวาระใดได้รับผลกระทบหรือถูกเลื่อนออกไปเมื่อใด
“สมชัย” ปัดหวังเพิ่มอำนาจบอร์ดปลดผู้ว่าฯ
ขณะเดียวกัน มีรายงานข่าวอีกด้านหนึ่งว่า การผลักดันแก้ไขกฎหมาย ธปท. มีประเด็นเกี่ยวข้องกับอำนาจของคณะกรรมการในการประเมินผลงานและการให้ผู้ว่าการพ้นจากตำแหน่ง ซึ่งทำให้เกิดข้อถกเถียงถึงความเหมาะสมของการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจภายในธนาคารกลาง
อย่างไรก็ตาม ดร.สมชัย ได้ชี้แจงว่า ไม่เป็นความจริงที่ตนต้องการแก้ไขกฎหมายเพื่อเพิ่มอำนาจให้คณะกรรมการ ธปท. สามารถปลดผู้ว่าการได้
ประธานบอร์ดระบุว่า สิ่งที่ต้องการคือการกำหนดกระบวนการประเมินผลงานผู้ว่าการให้มีความชัดเจน โดยใช้ตัวชี้วัดผลการดำเนินงาน หรือ KPI ที่สามารถประเมินผลในเชิงปริมาณได้
นอกจากนี้ ยังต้องการศึกษาความหมายของคำว่า “หย่อนความสามารถ” ตามกฎหมายว่าครอบคลุมเฉพาะข้อจำกัดด้านสุขภาพ หรือรวมถึงประสิทธิภาพการปฏิบัติงานด้วย โดยระบุว่ากรรมการที่มาจากฝ่ายกฎหมายได้ให้ความเห็นว่าถ้อยคำดังกล่าวครอบคลุมเฉพาะเรื่องสุขภาพ
ดร.สมชัยยืนยันว่า ปัญหาสำคัญอยู่ที่กระบวนการศึกษาแก้ไขกฎหมาย ซึ่งฝ่ายบริหารตั้งคณะทำงานขึ้นมาพิจารณาและตัดสินใจเลือกประเด็นกันเอง โดยไม่ได้รวบรวมข้อเสนอทั้งหมด พร้อมเหตุผลทั้งฝ่ายสนับสนุนและคัดค้าน เสนอให้คณะกรรมการ ธปท. พิจารณาอย่างครบถ้วน
ทั้งนี้ คำชี้แจงดังกล่าวเป็นการปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการเพิ่มอำนาจบอร์ดเพื่อปลดผู้ว่าการโดยตรง แต่ยังไม่ได้เป็นคำชี้แจงครบทุกประเด็น โดยเฉพาะข้อเสนอเกี่ยวกับอำนาจแต่งตั้งผู้ว่าการ ตำแหน่งประธาน กนง. และการจัดวาระประชุม
แกะกฎหมายเดิม บอร์ดมีอำนาจประเมิน ผู้ว่าฯ มีหลักประกันความเป็นอิสระ
สำหรับอำนาจตามกฎหมายปัจจุบัน พระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย มาตรา 25 กำหนดให้คณะกรรมการ ธปท. มีหน้าที่ประเมินผลการดำเนินงานของธนาคาร รวมถึงประเมินผลการปฏิบัติงานโดยทั่วไปของผู้ว่าการอยู่แล้ว
ขณะที่มาตรา 28/15 กำหนดช่องทางให้ผู้ว่าการพ้นจากตำแหน่งในบางกรณี เช่น การบกพร่องในหน้าที่อย่างร้ายแรง หรือหย่อนความสามารถ โดยต้องเป็นไปตามกระบวนการและเงื่อนไขของกฎหมาย รวมถึงการมีมติของคณะรัฐมนตรี
ข้อถกเถียงเรื่องการแก้ไขกฎหมายจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการปรับปรุงระเบียบการทำงาน แต่ยังเกี่ยวข้องกับสมดุลอำนาจระหว่างคณะกรรมการและฝ่ายบริหาร โดยเฉพาะขอบเขตการประเมินผลงาน การแต่งตั้งหรือถอดถอนผู้ว่าการ และความเป็นอิสระในการตัดสินใจด้านนโยบายการเงิน
หากมีการเสนอแก้ไขกฎหมายในประเด็นเหล่านี้จริง จำเป็นต้องพิจารณาทั้งเหตุผลในการเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแล และผลกระทบต่อความเป็นอิสระของธนาคารกลางควบคู่กัน
*ย้อนรอยประธานบอร์ดอัดฝ่ายบริหาร แก้กฎหมายปีครึ่งได้มาตราเดียว
ความขัดแย้งดังกล่าวเกิดขึ้นภายหลัง ดร.สมชัย เปิดเผยถึงประสบการณ์การดำรงตำแหน่งประธานกรรมการ ธปท. นับตั้งแต่วันที่ 2 มิถุนายน 2568 โดยระบุว่าได้ผลักดันให้ฝ่ายบริหารศึกษาแนวทางปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทั้งกฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทย กฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน และกฎหมายเงินตรา
แต่เมื่อเวลาผ่านไปประมาณ 1 ปี 6 เดือน กลับมีการเสนอแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินเพียงมาตราเดียว จนทำให้ประธานบอร์ดระบุว่าผิดหวังต่อการทำงานของฝ่ายบริหารอย่างมาก
ดร.สมชัยยังกล่าวว่า รับรู้ถึงแรงต่อต้านการแก้ไขกฎหมายจากผู้บริหาร ธปท. มาตั้งแต่ช่วงเริ่มต้น โดยเห็นว่าการศึกษาแก้ไขกฎหมายควรมีบุคคลจากหน่วยงานภายนอกเข้าร่วม เช่น กระทรวงการคลัง สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา และสภาพัฒน์ เพื่อให้เกิดการพิจารณาอย่างรอบด้าน
นอกจากเรื่องกฎหมายแล้ว ประธานบอร์ดยังวิจารณ์การกำกับธนาคารพาณิชย์ โดยเฉพาะปัญหาสินเชื่อ SME ที่หดตัวต่อเนื่องเกือบ 17 ไตรมาส พร้อมเรียกร้องให้ ธปท. ใช้อำนาจตรวจสอบธนาคารพาณิชย์มากขึ้น แทนที่จะพึ่งพาเพียงมาตรการช่วยเหลือที่ยังไม่สามารถแก้ปัญหาได้อย่างเพียงพอ
อย่างไรก็ตาม ดร.สมชัยยังประเมินการทำงานของนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท. คนปัจจุบันว่าโดยรวมยังให้ผ่าน แม้เห็นว่ามีหลายเรื่องที่ต้องปรับปรุง โดยเฉพาะการผลักดันแก้กฎหมายและการกำกับดูแลสถาบันการเงิน
*จับตาความขัดแย้งลามถึงการบริหารงานแบงก์ชาติ
การเปิดเผยข้อมูลจากแหล่งข่าวภายใน ธปท. ประกอบกับคำวิจารณ์ของประธานบอร์ด ทำให้ประเด็นความขัดแย้งภายในธนาคารกลางมีความซับซ้อนมากขึ้น จากเดิมที่เป็นข้อถกเถียงเรื่องประสิทธิภาพการทำงานและการแก้ไขกฎหมาย มาสู่คำถามเกี่ยวกับโครงสร้างอำนาจในการแต่งตั้งผู้ว่าการ การดำรงตำแหน่งในคณะกรรมการนโยบายการเงิน และกระบวนการนำวาระเข้าสู่ที่ประชุมบอร์ด
อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะยืนยันว่ามีการระงับวาระประชุมตามข้อกล่าวอ้าง หรือมีข้อเสนอแก้ไขกฎหมายเพื่อเปลี่ยนอำนาจแต่งตั้งและถอดถอนผู้ว่าการตามรายละเอียดที่แหล่งข่าวระบุจริงหรือไม่
ประเด็นที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือ คำชี้แจงของประธานบอร์ดต่อข้อกล่าวอ้างเรื่องอำนาจแต่งตั้งผู้ว่าการและการจัดวาระประชุม ตลอดจนผลการศึกษาของคณะทำงานแก้ไขกฎหมาย ธปท. ว่ามีข้อเสนอและเหตุผลประกอบการพิจารณาอย่างไร เพื่อให้เห็นข้อเท็จจริงของความเห็นต่างระหว่างคณะกรรมการกับฝ่ายบริหารธนาคารกลางอย่างครบถ้วน