เจาะลึกเบื้องหลังนโยบายพลังงานรัฐบาลอนุทิน หั่นภาษี-ใช้เงินกองทุนน้ำมันฯ ดัน E20 และ B20 หวังช่วยเกษตรกร หรือแก้ปัญหาสต็อกล้นให้โรงงานทุนใหญ่
แรงกระเพื่อมในสังคมปะทุขึ้นทันทีหลังมีกระแสข่าวแผนสองระยะในการยุติการจำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์ 91 ตามเป้าหมายต้นปี 2570 และทยอยยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 95 เพื่อผลักดันให้ E20 ขึ้นแท่นเป็นน้ำมันเบนซินพื้นฐานแทน คู่ขนานไปกับการอัดฉีดกดราคาให้ดีเซล B20 ถูกกว่า B7 เกือบ 8.30 บาทต่อลิตร
แม้ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ รมว.มหาดไทย จะออกมาเบรกกระแสเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 โดยย้ำว่าการยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91-95 เป็นเพียง "เรื่องอนาคต" ที่ต้องมีข้อมูลรองรับ ไม่ใช่การหักดิบในวันพรุ่งนี้ ขณะที่ นายพงศ์พล ยอดเมืองเจริญ โฆษกกระทรวงพลังงาน ออกโรงชี้แจงในเช้าวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ยืนยันจุดยืน "จูงใจ ไม่หักคอ" โดยใช้กลไกราคาเป็นตัวดึงดูดให้ประชาชนเปลี่ยนมาใช้เชื้อเพลิงชีวภาพเอง
แต่ถ้าหากเจาะลึกไปที่โครงสร้างตัวเลขภาษี เงินชดเชยกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และกำลังการผลิตของโรงงานพลังงานชีวภาพในประเทศแล้ว มีคำถามใหญ่ที่สังคมต้องจับตาว่า นโยบายนี้คือการ "แก้กระดุมเม็ดแรก" เพื่อช่วยเกษตรกรไทย หรือเป็นปฏิบัติการ "ใช้เงินประชาชนอุ้มกลุ่มทุนพลังงาน" ที่กำลังเผชิญวิกฤตกำลังการผลิตล้นตลาดกันแน่
เปิดไส้ใน "กลไกราคาบิดเบี้ยว"
หัวใจสำคัญที่ทำให้ยอดใช้น้ำมันเชื้อเพลิงชีวภาพพุ่งสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดดในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา ไม่ได้เกิดจากต้นทุนการผลิตเอทานอลหรือไบโอดีเซลที่ถูกลงตามกลไกตลาดเสรี แต่เกิดจากการ "ผ่าตัดโครงสร้างภาษีและเงินกองทุนน้ำมันฯ" ของรัฐบาลอนุทิน
1. ฝั่งน้ำมันกลุ่มเบนซิน: หั่นภาษี E20 สร้างส่วนต่างเกือบ 18 บาท
• ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2569 รัฐบาลสั่งหั่นภาษีสรรพสามิตน้ำมัน E20 จากเดิม 6.00 บาท/ลิตร เหลือเพียง 0.358 บาท/ลิตร เป็นเวลา 3 เดือน (28 ต.ค. 2569 – 27 ม.ค. 2570)
• ส่งผลให้ราคาขายปลีกหน้าปั๊ม (อ้างอิง PTT Station วันที่ 11 พ.ย. 2569) ของ E20 อยู่ที่ 31.30 บาท/ลิตร ถูกกว่าแก๊สโซฮอล์ 95 ราว 8 บาท/ลิตร และถูกกว่าเบนซิน 95 บริสุทธิ์ (48.83 บาท/ลิตร) ถึง 17.53 บาท/ลิตร
2. ฝั่งน้ำมันกลุ่มดีเซล: รีดภาษี B7 ไปชดเชย B20
ข้อมูลการตรวจสอบโครงสร้างราคาจาก นายอิฐบูรณ์ อ้นวงษา นักเคลื่อนไหวด้านสิทธิผู้บริโภค ชี้ให้เห็นความลักลั่นอย่างชัดเจนระหว่างน้ำมันดีเซลทั้งสองเกรด กล่าวคือ
• ดีเซล B7 (น้ำมันหลักเดิม): รัฐบาลยังคงเก็บภาษีสรรพสามิตในอัตราสูงถึง 6.92 บาท/ลิตร ทำให้ราคาขายปลีกหน้าปั๊มยืนอยู่ในระดับสูง
• ดีเซล B20 (น้ำมันเป้าหมาย): รัฐบาลกดภาษีสรรพสามิตให้ต่ำติดดินเหลือเพียง 0.43 บาท/ลิตร โดยยอมสูญเสียรายได้ภาษีส่วนต่างถึง 6.49 บาท/ลิตร แถมยังควักเงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเข้าชดเชยราคาให้อีก 4.05 บาท/ลิตร
• ผลลัพธ์หน้าปั๊ม: การบิดโครงสร้างภาษีและเงินอุดหนุนเช่นนี้ ทำให้ B20 มีราคาขายปลีกต่ำกว่า B7 ถึง 8.29 บาท/ลิตร กลายเป็นแรงบีบทางอ้อมให้ผู้ประกอบการขนส่งและผู้ใช้รถกระบะจำใจต้องเปลี่ยนชนิดน้ำมันเพื่อความอยู่รอดด้านต้นทุน
ปมเงื่อนสต็อกล้น: ใครคือผู้รับอานิสงส์ตัวจริง?
กระทรวงพลังงาน โดย นายพงศ์พล ยอดเมืองเจริญ ระบุว่า ปัจจุบันไทยนำเข้าน้ำมันดิบสูงถึง 90% คิดเป็นมูลค่านำเข้าพลังงานกว่า 1.24 ล้านล้านบาทต่อปี การผลักดัน E20 และ B20 จะช่วยลดการนำเข้าน้ำมันดิบได้กว่า 700 ล้านลิตร/ปี ประหยัดเงินตราต่างประเทศราว 1.5 หมื่นล้านบาท/ปี และหมุนเงินกลับไปสู่เกษตรกรผู้ปลูกอ้อย มันสำปะหลัง และปาล์มน้ำมัน เช่นเดียวกับบราซิลที่ใช้ E32 และอินโดนีเซียที่ใช้ B50
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเชิงลึกจาก กรมธุรกิจพลังงาน ที่ภาคประชาสังคม โดยนายอิฐบูรณ์ อ้นวงษา นำมาเปิดเผย กลับสะท้อนภาพอีกด้านหนึ่งของอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงชีวภาพไทย:
• วิกฤตโรงงานไบโอดีเซลเดินเครื่องไม่ถึงครึ่ง: ประเทศไทยมีโรงงานผลิตไบโอดีเซล (B100) รวมทั้งสิ้น 14 บริษัท มีกำลังการผลิตรวมกันสูงถึง 11.6 ล้านลิตรต่อวัน โดยก่อนหน้าที่รัฐบาลจะออกมาตรการกดราคา B20 ปริมาณการใช้ไบโอดีเซลในประเทศอยู่ที่ระดับเพียง 4 ล้านลิตรต่อวันเศษ เท่ากับว่ากำลังการผลิตกว่า 65% ถูกปล่อยทิ้ง โรงงานไม่สามารถทำรายได้เต็มศักยภาพตามที่ลงทุนไป
• โครงสร้างผูกขาดแนวดิ่ง : รายชื่อผู้ผลิตไบโอดีเซลและเอทานอลรายใหญ่ของประเทศ อาทิ บมจ.โกลบอลกรีนเคมิคอล (GGC), บจก.บีบีจีไอ ไบโอดีเซล (BBGI Biodiesel), บมจ.พลังงานบริสุทธิ์ (EA) และ บจก.พีพีพี กรีน คอมเพล็กซ์ ล้วนมีสายสัมพันธ์ทางธุรกิจหรือมี "กลุ่มโรงกลั่นน้ำมันขนาดใหญ่เป็นผู้ถือหุ้นใหญ่" ซึ่งบางแห่งถือหุ้นสูงถึง 72%
ข้อสังเกตสำคัญในเชิงเศรษฐศาสตร์พลังงานคือ เมื่อ "ผู้ผลิตไบโอดีเซล/เอทานอล" กับ "โรงกลั่นน้ำมันผู้รับซื้อ" อยู่ในเครือข่ายธุรกิจเดียวกัน การที่รัฐบาลใช้มาตรการภาษีและเงินกองทุนน้ำมันฯ อัดฉีดจนยอดใช้ B20 พุ่งพรวดขึ้นมาอยู่ที่ 8.29 ล้านลิตร/วัน และยอดใช้ E20 พุ่งแตะ 6.72 ล้านลิตร/วัน จึงเท่ากับเป็นการเปิดท่อระบายสต็อกและกำลังการผลิตส่วนเกินให้โรงงานของกลุ่มทุนใหญ่ได้เดินเครื่องเต็มสูบ ภายใต้ราคารับซื้อที่การันตีด้วยเงินภาษีและเงินกองทุนน้ำมันฯ ของประชาชน ขณะที่เกษตรกรต้นน้ำอาจได้รับผลประโยชน์เพียงเศษเสี้ยวผ่านกลไกรับซื้อของลานเทและโรงสกัด
โยนภาระให้คนใช้รถเก่า สวนทางเทรนด์โลกสู่ EV
ในมิติของผู้บริโภค แผนการทยอยยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 และ 95 ในอนาคต ถูกตั้งคำถามอย่างหนักถึงความเป็นไปได้และผลกระทบต่อประชาชนฐานราก
ศ.ดร.พรายพล คุ้มทรัพย์ อดีตคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และนักวิชาการอิสระด้านพลังงาน วิเคราะห์ผ่านสื่อ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า แนวคิดการยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 และ 95 ไม่สามารถทำได้จริงภายใน 1-2 ปี และมองว่านโยบายนี้เป็นเพียง "นโยบายด้านการเกษตร" มากกว่าจะเป็น "นโยบายด้านพลังงาน" ที่แก้ปัญหาราคาน้ำมันอย่างแท้จริง นั่นเพราะ พฤติกรรมคนไทยใช้รถยนต์ยาวนานกว่า 10 ปี รถยนต์รุ่นเก่าจำนวนมาก รวมถึงรถจักรยานยนต์รุ่นเก่าไม่ได้ออกแบบมารองรับน้ำมัน E20 แม้ภาครัฐจะอ้างว่ารถที่ผลิตตั้งแต่ปี 2555 รองรับ E20 ได้ แต่ก็ยังไม่มีการรับรองครอบคลุมทุกคัน หากตัดทางเลือกแก๊สโซฮอล์ 91-95 ทิ้ง ผู้ใช้รถเก่าจะถูกบีบให้ต้องเติม เบนซิน 95 บริสุทธิ์ ซึ่งมีราคาแพงลิ่วเกือบ 50 บาทต่อลิตร เท่ากับเป็นการผลักภาระให้ประชาชน
นอกจากนั้น ศ.ดร.พรายพล ชี้ให้เห็นว่า โครงสร้างภาคขนส่งกำลังเปลี่ยนผ่านไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) และพลังงานสะอาด (โซลาร์เซลล์, ไฮโดรเจน) ในระยะยาวปริมาณการใช้น้ำมันทุกชนิด รวมถึง E20 และ B20 ย่อมลดลงตามลำดับ การทุ่มงบประมาณอุดหนุนเชื้อเพลิงชีวภาพอย่างหนักจึงอาจเป็นการมองภาพในกรอบที่แคบเกินไป
นโยบายดัน E20 และ B20 ของรัฐบาลอนุทิน กำลังเดินอยู่บนเส้นแบ่งระหว่าง "เจตนาดีในการลดนำเข้าและพยุงราคาพืชผล" กับ "ความเสี่ยงในการเอื้อประโยชน์กลุ่มทุนพลังงาน" หากรัฐบาลต้องการพิสูจน์ว่านโยบายนี้ทำเพื่อประชาชนและเกษตรกรอย่างแท้จริงตามคำยืนยันของโฆษกกระทรวงพลังงานที่ว่า "หัวใจไม่ได้อยู่ที่ปั๊ม แต่อยู่ที่ไร่" รัฐบาลจำเป็นต้องเปิดเผยโครงสร้างต้นทุนราคารับซื้อหน้าโรงงานเอทานอลและไบโอดีเซลอย่างโปร่งใส พร้อมวางมาตรการการันตีราคารับซื้อผลผลิตจากเกษตรกรรายย่อยโดยตรง
ไม่ใช่ปล่อยให้เงินชดเชยจากกองทุนน้ำมันฯ กลายเป็นเพียงท่อน้ำเลี้ยงเพื่อผลกำไรอู้ฟู่ของโรงงานพลังงานชีวภาพในเครือโรงกลั่นยักษ์ใหญ่เท่านั้น.
แหล่งข้อมูลอ้างอิง (References):
1. สำนักนายกรัฐมนตรี และทำเนียบรัฐบาล: คำให้สัมภาษณ์ของ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ รมว.มหาดไทย (11 พ.ย. 2569) และแถลงการณ์ของ นายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี (10 พ.ย. 2569)
2. กระทรวงพลังงาน และกรมธุรกิจพลังงาน: คำชี้แจงของ นายพงศ์พล ยอดเมืองเจริญ โฆษกกระทรวงพลังงาน (12 พ.ย. 2569) และฐานข้อมูลกำลังการผลิตโรงงานไบโอดีเซล (B100)
3. ฐานเศรษฐกิจ: บทสัมภาษณ์เชิงวิเคราะห์ของ ศ.ดร.พรายพล คุ้มทรัพย์ อดีตคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (12 พ.ย. 2569)
4. ภาคประชาสังคมและสื่อมวลชน: ข้อมูลโครงสร้างภาษีสรรพสามิตและเงินชดเชยกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง โดย นายอิฐบูรณ์ อ้นวงษา (10–11 พ.ย. 2569) และรายงานข่าวรายการเรื่องเล่าเช้านี้ (11 พ.ย. 2569)