นาวี พิลเลย์ อดีตผู้พิพากษาศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ผู้คุมการจัดทำรายงานของสหประชาชาติ (UN) ซึ่งสรุปว่าอิสราเอลกระทำความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในกาซา ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพในวันศุกร์ "สำหรับความพยายามของเธอในการส่งเสริมสันติภาพและกฎหมายระหว่างประเทศ"
คณะกรรมการโนเบลระบุในคำประกาศเกียรติคุณว่า การมอบรางวัลให้กับพิลเลย์ วัย 85 ปี ผู้เคยดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาในศาลระหว่างประเทศหลายแห่ง รวมถึงศาลอาญาระหว่างประเทศ และศาลอาญาระหว่างประเทศสำหรับรวันดา เป็นการเน้นย้ำถึงความสำคัญของการรักษาระเบียบโลกระหว่างประเทศที่มีโครงสร้างชัดเจน
ศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ซึ่งตั้งอยู่ในกรุงเฮก ตกเป็นเป้าโจมตีของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐฯ มาอย่างยาวนาน โดยมาตรการต่อต้านศาลของเขาทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น นับตั้งแต่ศาลประกาศออกหมายจับนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล และอดีตรัฐมนตรีกระทรวงกลาโหมเมื่อปีที่แล้ว
"ระบบกฎหมายระหว่างประเทศกำลังเผชิญแรงกดดันอย่างมหาศาล และสถาบันทางกฎหมายกำลังถูกโจมตี" คณะกรรมการโนเบลกล่าว
"เราเห็นการเปลี่ยนแปลงไปสู่การเมืองเชิงอำนาจที่แลกมาด้วยการทำลายกรอบกฎหมายและความเคารพต่อนิติธรรมและความยุติธรรมระดับโลก เมื่อใดก็ตามที่อำนาจอยู่เหนือความถูกต้อง สิ่งนั้นจะบ่อนทำลายความมั่นคง ความไว้วางใจ และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ"
คำประกาศเกียรติคุณของคณะกรรมการโนเบลไม่ได้เอ่ยถึงทรัมป์หรืออิสราเอลโดยตรง
นอกจากนี้ พิลเลย์ยังเคยดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการไต่สวนแห่งสหประชาชาติเกี่ยวกับดินแดนปาเลสไตน์ที่ถูกยึดครอง ซึ่งได้ข้อสรุปเมื่อปีที่แล้วว่าอิสราเอลได้กระทำความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในกาซา โดยในขณะนั้นอิสราเอลได้ปฏิเสธรายงานดังกล่าวและประณามว่าเป็นเรื่อง "อื้อฉาว" และ "เท็จ"
พิลเลย์ได้รับข่าวรางวัลนี้ขณะเข้าร่วมการประชุมทางกฎหมาย ณ อาคารในเมืองนูเรมเบิร์ก ประเทศเยอรมนี ซึ่งเป็นสถานที่จัดตั้งศาลอาญาระหว่างประเทศแห่งแรกในช่วงปี 1945–1946 เพื่อตัดสินคดีความผิดของพรรคนาซี
"สิ่งสุดท้ายที่ฉันทำคือการส่งมอบรายงานเกี่ยวกับกาซา ซึ่งระบุว่าสิ่งที่เกิดขึ้นที่นั่นคือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์" พิลเลย์กล่าวกับฝูงชนที่มาร่วมแสดงความยินดี ตามคลิปวิดีโอที่เผยแพร่บนโซเชียลมีเดียโดยผู้นำองค์กรสิทธิมนุษยชน แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล
"ถ้าพวกคุณปรบมือดังกว่านี้อีกนิด ฉันอาจจะแบ่งรางวัลนี้ให้ทรัมป์ด้วยก็ได้" เธอพูดเสริมพร้อมเสียงหัวเราะ ซึ่งดูเหมือนเป็นการพาดพิงถึงการตัดสินใจของ มาเรีย คอรินา มาชาโด ผู้ได้รับรางวัลเมื่อปีที่แล้ว ที่ได้มอบเหรียญรางวัลโนเบลของเธอให้แก่ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ในเดือนมกราคม เพื่อระดมการสนับสนุนแคมเปญต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยในเวเนซุเอลา
ประธานคณะกรรมการรางวัลระบุว่า องค์กรผู้มอบรางวัลต้องการให้โลกจดจำว่าหลักนิติธรรมคือรากฐานของระบบระหว่างประเทศที่สร้างขึ้นเพื่อสร้างสันติภาพ และระบบนี้กำลังเผชิญ "แรงกดดันอย่างมหาศาล"
"แน่นอนว่ามหาอำนาจผู้ทรงอิทธิพลที่สุดย่อมมีความรับผิดชอบเป็นพิเศษ แต่น่าเสียดายที่เรากลับเห็นสิ่งนี้เกิดขึ้นทั่วโลก" เยอร์เกน วัตเน ฟรีดเนส กล่าวกับสำนักข่าวรอยเตอร์
"สถาบันต่างๆ กำลังถูกโจมตี ผู้พิพากษาจำนวนมากกำลังถูกคว่ำบาตร" เขากล่าวเสริม
โทโมโกะ อากาเนะ ประธานศาล ICC ได้แสดงความยินดีต่อรางวัลนี้
"ในยามที่ระเบียบกฎหมายระหว่างประเทศและหลักนิติธรรมกำลังเผชิญความท้าทายอย่างใหญ่หลวง การได้รับการยอมรับในครั้งนี้จึงมีความหมายสำคัญเป็นพิเศษ" เธอกล่าวในแถลงการณ์
เมื่อเดือนที่แล้ว ทรัมป์ได้เรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ ถอนตัวออกจาก ICC พร้อมทั้งกำหนดมาตรการคว่ำบาตรต่ออัยการและผู้พิพากษาหลายคนของศาล และตามรายงานจากแหล่งข่าว เขากำลังพิจารณามาตรการคว่ำบาตรที่ครอบคลุมเป็นวงกว้างยิ่งขึ้น เพื่อตอบโต้ที่ศาลพุ่งเป้าไปที่ผู้นำอิสราเอล
อย่างไรก็ตาม โฮกอน เยอร์เลิฟ รักษาการผู้อำนวยการสถาบันวิจัยสันติภาพออสโล กล่าวว่า คณะกรรมการโนเบลไม่ได้ตั้งใจวิพากษ์วิจารณ์ทรัมป์โดยตรงจากการมอบรางวัลให้แก่พิลเลย์
"ผมคิดว่าโดยภาพรวมแล้ว นี่เป็นการส่งเสริมระเบียบโลกทางกฎหมายระหว่างประเทศมากกว่า แน่นอนว่าเขาอาจมีปฏิกิริยาต่อผู้ที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของ ICC แต่นี่ไม่ใช่การโจมตีทรัมป์โดยตรง" เยอร์เลิฟกล่าว
พิลเลย์เกิดที่เมืองเดอร์บัน ในมณฑลนาทาล ประเทศแอฟริกาใต้ ในครอบครัวเชื้อสายทมิฬจากอินเดีย เธอเคยดำรงตำแหน่งข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติระหว่างปี 2008 ถึง 2014
ในปี 1967 เธอเปิดสำนักงานกฎหมายและกลายเป็นทนายความหญิงคนแรกในนาทาล และเป็นหญิงผิวสีคนแรกที่ได้ดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาศาลสูงของแอฟริกาใต้
เธอเป็นชาวแอฟริกาใต้คนที่ห้าที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ต่อจากเนลสัน แมนเดลา , เอฟ.ดับเบิลยู. เดอ เคลิร์ก , อาร์ชบิชอป เดสมอนด์ ตูตู และอัลเบิร์ต ลูธูลี
คณะกรรมการระบุว่า พิลเลย์ตระหนักถึงการเรียกร้องความรับผิดชอบจากรัฐและผู้นำประเทศ พร้อมนำความหวังมาสู่เหยื่อของความรุนแรงและความขัดแย้ง รวมถึงแสดงให้เห็นถึงเข็มทิศทางศีลธรรมที่มั่นคงตลอดการทำงานอันยาวนานของเธอ
"จุดร่วมที่เด่นชัดสะท้อนผ่านผลงานยุคแรกๆ ของเธอ ตั้งแต่การว่าความแก้ต่างให้แก่เนลสัน แมนเดลา และคนอื่นๆ ที่ลุกขึ้นต่อสู้กับการเหยียดผิว ไปจนถึงการปฏิบัติหน้าที่ผู้พิพากษาในคดีสำคัญระดับนานาชาติในยุคสมัยของเรา" คำประกาศเกียรติคุณระบุ
พิลเลย์ยังคงทำงานในฐานะผู้พิพากษาอย่างต่อเนื่อง โดยปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ในคดีที่พม่าถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์
รางวัลสันติภาพนี้เป็นรางวัลโนเบลสาขาที่ห้าที่มีการมอบในสัปดาห์นี้ ต่อจากสาขาวรรณกรรม เคมี ฟิสิกส์ และการแพทย์ โดย มาเรีย คอรินา มาชาโด ผู้นำฝ่ายค้านเวเนซุเอลา เป็นผู้ได้รับรางวัลในปี 2025
พิธีมอบรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งมีเงินรางวัลมูลค่า 12 ล้านโครนาสวีเดน มีกำหนดจัดขึ้นที่กรุงออสโลในวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันครบรอบการเสียชีวิตของ อัลเฟรด โนเบล นักอุตสาหกรรมชาวสวีเดน ผู้ก่อตั้งรางวัลนี้ด้วยพินัยกรรมเมื่อปี 1895
ที่มา รอยเตอร์