สถานการณ์หมอกควันข้ามพรมแดนในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทยเวลานี้ เกิดจากผลพวงของไฟไหม้ป่านับพันจุดในประเทศอินโดนีเซีย โดยเฉพาะบนเกาะสุมาตรา และเกาะกาลิมันตัน (หรือประเทศมาเลเซียเรียกว่าเกาะบอร์เนียว) ที่เกิดไฟป่ามาตั้งแต่เดือน ก.ค. 2569 ที่ผ่านมา ทำให้เกิดฝุ่นควันจากการเผาไหม้จำนวนมากอย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบอย่างหนักต่อคุณภาพอากาศในภูมิภาคอาเซียนตอนล่าง โดยเฉพาะในอินโดนีเซีย สิงคโปร์ มาเลเซีย บรูไน และฟิลิปปินส์
.
ล่าสุดเมื่อวันที่ 16 ก.ย. 2569 ศูนย์วิจัยมลพิษทางอากาศและผลกระทบต่อสุขภาพ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา ระบุว่า ขณะนี้ค่าฝุ่นละออง PM2.5 ในหลายพื้นที่ของภาคใต้ตอนล่างยังคงมีค่าสูงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา อยู่ที่ 75 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร มีผลกระทบต่อสุขภาพมาก ส่วนค่ารายวันอยู่ที่ 70 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร พร้อมกับเตือนให้งด หรือหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง โดยจังหวัดที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่ สงขลา ยะลา ปัตตานี นราธิวาส สตูล พัทลุง ตรัง นครศรีธรรมราช
สำหรับสาเหตุเนื่องจากกระแสลมทิศตะวันตกเฉียงใต้ยังคงไม่เปลี่ยนทิศทางยังคงพัดพาควันจากพื้นที่เผาไหม้ในบริเวณเกาะสุมาตราตอนใต้เข้าสู่พื้นที่ภาคใต้ ประกอบกับในช่วงวันที่ 14–23 ก.ย. 2569 สภาพอุตุนิยมวิทยาในพื้นที่ภาคใต้มี อัตราการระบายอากาศ (Ventilation rate) อยู่ในระดับต่ำมาก เนื่องจากลมอ่อนและความสูงของชั้นผสมอากาศ (Mixing height) ต่ำ ทำให้อากาศไม่สามารถพาฝุ่นควันขึ้นไปกระจายตัวในแนวตั้งได้
.
ตลอดจนฝุ่นละอองที่พัดมาจากแหล่งกำเนิดภายนอกไม่สามารถระบายออกไปได้ และเกิดการสะสมตัวของฝุ่นละอองเพิ่มขึ้นในบรรยากาศใกล้ผิวพื้น เมื่อมีการสะสมตัวของฝุ่นควัน PM 2.5 จำนวนมากในชั้นอากาศร่วมกับความชื้นสัมพัทธ์ในบรรยากาศภายใต้สภาวะลมอ่อน ส่งผลให้อนุภาคฝุ่นละอองดูดซับความชื้นและขยายขนาดขึ้น เพิ่มความสามารถในการลดทอนแสง จึงทำให้เกิดลักษณะทัศนวิสัยต่ำมาก
.
อย่างไรก็ตาม แม้ระหว่างวันที่ 17-18 ก.ย. 2569 กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่าจะมีฝนตกในพื้นที่ภาคใต้ ซึ่งจะช่วยชะล้างฝุ่นละอองให้เบาบางลงได้ แต่พื้นที่ต้นทางบริเวณเกาะสุมาตราตอนใต้ยังไม่มีฝนตก ทำให้ไฟป่ายังคงลุุกไหม้อย่างต่อเนื่อง ดังนั้น หากทิศทางลมเปลี่ยนพัดเข้ามาอีก ก็ยังมีโอกาสได้รับผลกระทบเป็นระยะ
⦿ ไฟป่าเริ่มใกล้ "นูซันตารา" เมืองหลวงใหม่อินโดฯ
.
ด้านสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISDA เปิดเผยภาพถ่ายจากดาวเทียม Suomi NPP ซึ่งเป็นดาวเทียมสังเกตการณ์โลกขององค์การนาซา (NASA) และ NOAA สหรัฐอเมริกา ได้เผยให้เห็นกลุ่มควันที่กำลังพวยพุ่งขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศจากสถานการณ์ไฟป่าในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งเกิดขึ้นต่อเนื่องมาหลายสัปดาห์จนถึงปัจจุบัน ขณะที่ข้อมูลบน Disaster Platfrom แสดงจุดความร้อนที่ตรวจพบจากดาวเทียมกระจายอยู่บนเกาะสุมาตราและบริเวณทางตอนใต้ของเกาะบอร์เนียว โดยสถานการณ์ปัจจุบันไฟป่าเริ่มมีการลุกลามเข้าใกล้พื้นที่เมืองนูซันตารา (Nusantara) ซึ่งเป็นเมืองหลวงใหม่ของประเทศอินโดนีเซีย
.
ในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา เกิดเหตุไฟป่าบนเกาะสุมาตราและบริเวณทางตอนใต้ของเกาะบอร์เนียว โดยขณะนี้มีพื้นที่ถูกเผาไปแล้วมากกว่า 400,000 ไร่ ส่งผลให้เกิดหมอกควันจากไฟป่าปกคลุมพื้นที่โดยรอบทั้งสองเกาะ ซึ่งมีผลกระทบโดยตรงครอบคลุมพื้นที่ 6 จังหวัดบนเกาะสุมาตรา เกาะบอร์เนียว (กาลิมันตัน) นอกจากนี้ ฝุ่นควันจากไฟป่ายังส่งผลกระทบข้ามพรมแดนไปยังประเทศใกล้เคียง ได้แก่ สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ รวมถึงประเทศที่อยู่บนเกาะบอร์เนียวทั้งมาเลเซีย และบรูไน ตามทิศทางของกระแสลม จากการวิเคราะห์ตามทิศทางของกระแสลมในปัจจุบันพบว่า ฝุ่นควันข้ามแดนดังกล่าวยังคงไม่กระทบต่อพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทยโดยตรง แต่ก็ยังมีปัจจัยเสี่ยงที่จะต้องจับตาเมื่อกระแสลมเปลี่ยนทิศทาง
.
แนวโน้มสถานการณ์ในปัจจุบันจุดความร้อนมีแนวโน้มลดลง โดยข้อมูลเมื่อวันที่ 6 ก.ย. 2569 โดยข้อมูลจากดาวเทียม Suomi NPP พบจุดความร้อนในพื้นที่ 2,351 จุด แต่สถานการณ์ล่าสุดเมื่อวันที่ 15 ก.ย. 2569 พบจุดความร้อนเพิ่มขึ้นถึง 12,241 จุด ซึ่งขณะนี้ทางการอินโดนีเซียกำลังเร่งพยายามควบคุมทิศทางและขอบเขตของไฟป่า รวมถึงใช้มาตรการทำฝนเทียมและโปรยน้ำเพื่อช่วยดับไฟ ขณะเดียวกัน มีรายงานพบผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจที่ได้รับผลกระทบจากควันไฟป่าแล้วมากกว่า 50,000 คน สถานการณ์ดังกล่าวจึงยังจำเป็นต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ทั้งด้านการควบคุมพื้นที่ไฟป่า คุณภาพอากาศ และทิศทางการเคลื่อนตัวของฝุ่นควันข้ามแดน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อประเทศไทยได้
.
ก่อนหน้านี้เมื่อวันที่ 23 ส.ค. 2569 ศูนย์อุตุนิยมวิทยาอาเซียน (ASEAN Specialised Meteorological Centre หรือ ASMC) ประกาศยกระดับการเตือนภัยหมอกควันข้ามพรมแดนในภูมิภาคอาเซียนตอนล่างเป็นระดับ Alert Level 2 เนื่องจากตรวจพบกลุ่มจุดความร้อน (Hotspots) หนาแน่นในบริเวณเกาะกาลิมันตันและสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ประกอบกับกระแสลมมรสุมพัดจากทิศใต้และตะวันออกเฉียงใต้ขึ้นไปทางเหนือ ซึ่งเป็นทิศทางที่พัดพาฝุ่นควันข้ามพรมแดนเข้ามาอย่างต่อเนื่อง
.
กระทั่งวันที่ 26 ส.ค. 2569 ASMC ประกาศยกระดับการเตือนภัยเป็นระดับ Alert Level 3 ซึ่งเป็นระดับสูงสุด เนื่องจากสถานการณ์ภัยแล้งที่ยาวนาน ประกอบกับปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) ที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ส่งผลให้พบจุดความร้อน (Hotspot) หนาแน่นในเกาะกาลิมันตันและเกาะสุมาตรา เกิดกลุ่มควันหนาแน่นพัดหนุนขึ้นทางทิศเหนือ และเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาหมอกควันข้ามพรมแดนขั้นรุนแรงในพื้นที่อาเซียนตอนล่างอย่างมีนัยสำคัญ
.
⦿ "ป่าพรุ" บนเกาะกาลิมันตันทำฝุ่นควันไม่หมดไป
.
รายงานข่าวเพิ่มเติมระบุว่า สาเหตุที่ไฟป่าบนเกาะกาลิมันตันยังไม่หมดไป เนื่องจากลักษณะทางกายภาพเป็นพื้นที่พรุ (Gambut Land) แม้ว่าด้านบนจะดูเหมือนดับแล้ว แต่ไฟก็ยังลุกไหม้และคุกรุ่นอยู่ใต้ผืนดินยาวนาน และเมื่อไม่มีฝนตกมาอย่างยาวนาน นอกจากปัญหาหมอกควันจากฝุ่น PM 2.5 ยังไม่หมดไปแล้ว ยังประสบปัญหาขาดแคลนน้ำอีกด้วย โดยเฉพาะที่เมืองปอนเตียนัค (Pontianak) จังหวัดกาลิมันตันตะวันตก นอกจากประสบปัญหาหมอกควันหนาแน่น กระทบต่อโรคทางเดินหายใจแล้ว ชาวบ้านยังต้องซื้อน้ำดื่มบรรจุแกลลอนในราคาแพง และอาบน้ำจากน้ำประปาที่กลายเป็นน้ำเค็ม เพราะเป็นผลมาจากน้ำทะเลหนุน
.
ก่อนหน้านี้เมื่อเดือน ส.ค. 2569 สำนักงานจัดการภัยพิบัติแห่งชาติอินโดนีเซีย (BNPB) เรียกร้องให้ประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซียและสิงคโปร์ อย่ากล่าวโทษกัน เพราะไฟป่าและไฟไหม้ที่ดินทำกิน ไม่รู้จักขอบเขตการปกครองหรือประเทศ ดังนั้นการจัดการไฟป่าจึงต้องใช้แนวทางความร่วมมือโดยไม่เสียเวลาถกเถียงเรื่องแหล่งที่มาของควัน ย้ำว่ารัฐบาลอินโดนีเซียได้ทุ่มเทสรรพกำลังจำนวนมากเพื่อควบคุมสถานการณ์ พร้อมบังคับใช้กฎหมายกับผู้กระทำความผิด
......
Sondhi X