ทรัมป์ระบุวันอังคาร (23 มิ.ย.) เตหะรานได้ตกลงยอมให้ยูเอ็นเข้าตรวจสอบโครงการนิวเคลียร์ “อย่างไม่มีกำหนด” รวมทั้งอ้างว่าทรัพย์สินอิหร่านที่ถูกอายัดเอาไว้จะถูกนำมาใช้ซื้อข้าวของเพื่อมนุษยธรรมจากสหรัฐฯ แต่ทางด้านอิหร่านปฏิเสธเสียงแข็งทั้งสองเรื่อง รวมทั้งยังประกาศยืนยันว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะไม่กลับคืนสู่สภาวะก่อนสงคราม ทว่าอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของเตหะรานเท่านั้น
ก่อนหน้านี้ วอชิงตันยังได้ตกลงยกเลิกการแซงก์ชั่นคว่ำบาตรอิหร่านเป็นการชั่วคราว เป็นระยะเวลา 60 วันเริ่มตั้งแต่วันจันทร์ (22) ซึ่งเปิดทางให้เตหะรานสามารถขายน้ำมันของตนได้อย่างเสรี ทั้งนี้ภายหลังเสร็จสิ้นการเจรจารอบแรกที่สวิตเซอร์แลนด์ ซึ่งจัดขึ้นภายใต้กรอบโครงของเอกสารบันทึกความเข้าใจเพื่อสันติภาพที่สองฝ่ายเพิ่งลงนามไปในสัปดาห์ที่แล้ว เพื่อยุติสงครามที่ดำเนินมากว่า 3 เดือน
ระหว่างการเจรจารอบแรกที่รีสอร์ตเบอร์เกนชต็อก เมืองลูเซิร์น, สวิตเซอร์แลนด์โดยมีปากีสถานและกาตาร์เป็นคนกลาง ตั้งแต่เมื่อวันอาทิตย์ (21) จนถึงวันจันทร์ (22) ทั้งสองฝ่ายยังตกลงโรดแมปเพื่อปูทางสู่ข้อตกลงสันติภาพขั้นสุดท้ายภายใน 60 วัน ซึ่งครอบคลุมถึงการกำหนดกลไกเพื่อยุติการสู้รบทุกแนวรบที่รวมถึงในเลบานอน และการเปิดช่องทางการสื่อสารเพื่อรับประกันความปลอดภัยในการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
จากนั้นในวันจันทร์ กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ประกาศระงับมาตรการแซงก์ชันชั่วคราวจนถึงวันที่ 21 ส.ค. เปิดทางให้อิหร่านขายน้ำมันและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งถือเป็นหนึ่งในเงื่อนไขในบันทึกความเข้าใจ
อาลี บาห์เรนี เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำสหประชาชาติ ในเจนีวา กล่าวว่า การเจรจามีความคืบหน้าที่ดีและจะมีการจัดตั้งคณะทำงาน 2 ชุดในไม่กี่วันต่อจากนี้นี้ เพื่อจัดการเกี่ยวกับการยกเลิกมาตรการแซงก์ชันและกิจกรรมนิวเคลียร์ของอิหร่าน
บาห์เรนีเสริมว่า ต้องมีการดำเนินการ 5 ส่วนสำคัญของข้อตกลงเบื้องต้นให้แล้วเสร็จ ก่อนที่จะเริ่มเจรจาประเด็นนิวเคลียร์และบทบาทของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ซึ่งเป็นหน่วยงานชำนาญพิเศษด้านนิวเคลียร์ในสังกัดสหประชาชาติ และย้ำว่า เลบานอนเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงชั่วคราวระหว่างอเมริกาและอิหร่าน ซึ่งครอบคลุมถึงการที่อิสราเอลต้องถอนทหารออกจากเลบานอน
เจ้าหน้าที่รายงานว่า สถานการณ์การสู้รบในเลบานอนเวลานี้เงียบสงบลง แม้อิสราเอลยังคงยืนกรานคงทหารไว้ในเขตความมั่นคงทางใต้ของเลบานอน รวมทั้งจะยังคงทำลายภัยคุกคามต่อทหารและพลเรือนของอิสราเอลต่อไปก็ตาม
ทั้งนี้ อิสราเอลและเลบานอนมีกำหนดเริ่มการเจรจารอบใหม่ที่วอชิงตันในวันอังคาร (23)
ขณะเดียวกัน เรือน้ำมันแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซมากขึ้นตั้งแต่วันจันทร์ โดยรัฐมนตรีต่างประเทศโอมานยืนยันว่า จะไม่มีการเก็บค่าผ่านทางในช่วง 60 วัน และอิหร่านจะเป็นผู้กำกับดูแลเส้นทางนี้
แวนซ์ “โลกสวย”
รองประธานาธิบเจดี แวนซ์ ซึ่งเป็นหัวหน้าคณะเจรจาของฝ่ายสหรัฐฯที่รีสอร์ตเบอร์เกนชต็อก กล่าวเมื่อวันจันทร์ว่า การพูดจากับเจ้าหน้าที่อิหร่านช่วยวางรากฐานสู่ข้อตกลงสันติภาพขั้นสุดท้าย อีกทั้งระบุว่า อิหร่านยินยอมให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบด้านนิวเคลียร์ของ IAEA เข้าตรวจสอบ
วันเดียวกันนั้น ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ โพสต์บนทรูธโซเชียลว่า อิหร่านจะยอมให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบอาวุธเข้าตรวจสอบเพื่อยืนยันความซื่อสัตย์ด้านนิวเคลียร์ แต่สำทับว่า หากเตหะรานไม่รักษาสัญญา เขาจะทำสิ่งที่ต้องทำ
อย่างไรก็ดี อิหร่านออกมาปฏิเสธว่า ในการเจรจาที่สวิตเซอร์แลนด์ ฝ่ายตนไม่ได้มีการเริ่มหารือเรื่องโครงการนิวเคลียร์
ทางด้านประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่านที่เดินทางเยือนปากีสถานในวันอังคาร โพสต์บนแพลตฟอร์ม X ว่า ประสิทธิภาพของการเจรจาขึ้นอยู่กับความมุ่งมั่นอย่างเต็มที่ในการปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ตกลงกัน ก่อนย้ำว่า คำพูดอื่นใดที่ไม่อยู่ในข้อความที่ตกลงกันไม่ได้ช่วยส่งเสริมการเจรจา
ขณะที่ เอสมาอิล บาเกอี โฆษกกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน แถลงในวันอังคารว่า อิหร่านยังไม่ได้ประชุมกับ ราฟาเอล กรอสซี ผู้อำนวยการ IAEA รวมทั้งไม่มีแผนอนุญาตให้หน่วยงานแห่งนี้เข้าตรวจสอบโรงงานนิวเคลียร์ที่ได้รับความเสียหายจากการโจมตีของอเมริกาและอิสราเอลเมื่อกลางปีที่แล้ว
ทั้งนี้ อิหร่านจำกัดการตรวจสอบของ IAEA นับจากที่อเมริกาและอิหร่านเปิดฉากโจมตีทางอากาศระลอกแรกเมื่อกลางปีที่แล้ว และระงับการตรวจสอบทั้งหมดหลังจากถูกสหรัฐฯ-อิสราเอลโจมตีรอบใหม่เมื่อวันที่ 28 ก.พ.
ทรัมป์ออกมาตอบโต้คืนในวันอังคาร โดยโพสต์ทางสื่อสังคม ทรูธโซเชียล ของเขาว่า เขาต้องตอบโต้ “การประท้วงและคำแถลงที่ผิดพลาด” ของฝ่ายอิหร่าน เพราะ “อิหร่านได้ตกลงยินยอมอย่างเต็มที่และอย่างสมบูรณ์ในเรื่องให้มีการตรวจสอบทางนิวเคลียร์ระดับสูงสุดอย่างยาวนานไปในอนาคต (ไม่มีกำหนดสิ้นสุด!!)”
วันอังคาร โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาและหัวหน้าทีมเจรจาของอิหร่าน ยังประกาศว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะไม่กลับสู่สภาวะก่อนเกิดสงคราม แต่จะอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของอิหร่านที่สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ
ภายใต้ข้อตกลงที่อยู่ระหว่างการเจรจา อเมริกายังตกลงปลดล็อกสินทรัพย์มูลค่า 12,000 ล้านดอลลาร์ที่ถูกอายัดคืนให้อิหร่าน
แวนซ์กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า ขณะนี้ยังไม่มีการปลดล็อกสินทรัพย์ดังกล่าว แต่หากมีการดำเนินการจริง เงินเหล่านั้นจะต้องนำไปจัดซื้อข้าวโพด ถั่วเหลือง และข้าวสาลีจากอเมริกา
ในประเด็นนี้ ทรัมป์ได้กล่าวสำทับในโพสต์ของเขาเมื่อวันอังคารเช่นกัน โดยกล่าวว่า ตามข้อตกลงที่ทำกัน ทรัพย์สินอิหร่านที่ถูกอายัดไว้จะถูกย้ายมาอยู่ในบัญชีพักเงินแบบมีเงื่อนไข (เอสโครว์) และจะถูกใช้ซื้อพวกอาหารและข้าวของด้านการแพทย์จากสหรัฐฯ”
ทว่า บาห์เรนี เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำยูเอ็นในเจนีวา ปฏิเสธว่ามีการทำความตกลงกันเช่นนี้ และยืนกรานว่า มีเพียงอิหร่านเท่านั้นที่มีอำนาจตัดสินใจว่า จะทำอย่างไรกับสินทรัพย์ของตนเอง
(ที่มา: รอยเตอร์/เอเอฟพี/เอพี)