อเมริกาเริ่มปฏิบัติการปลดปล่อยฮอร์มุซ อิหร่านขู่โจมตีผู้รุกล้ำ-ชี้ละเมิดดีลหยุดยิง

เอพี – อเมริกาเริ่มปฏิบัติการ Project Freedom เพื่อช่วยนำเรือที่ติดค้างออกจากช่องแคบฮอร์มุซตามคำสั่งทรัมป์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีความชัดเจนว่า ปฏิบัติการนี้จะครอบคลุมการส่งกำลังคุ้มกันเรือต่างๆ ออกจากเส้นทางดังกล่าวหรือไม่ ขณะที่เตหะรานประกาศกร้าวกองกำลังต่างชาติ โดยเฉพาะกองทัพอเมริกา ที่มีเจตนาเข้าประชิดหรือเข้าสู่ช่องแคบฮอร์มุซจะถือเป็นเป้าหมายการโจมตี ย้ำการแทรกแซงช่องแคบฮอร์มุซจะถือเป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิง

วันจันทร์ (4 พ.ค.) หรือหนึ่งวันหลังจากที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศ “Project Freedom” ศูนย์ข้อมูลร่วมทางทะเลแถลงว่า อเมริกาได้จัดตั้งเขตรักษาความปลอดภัยพิเศษทางใต้ของเส้นทางเดินเรือปกติ และเรียกร้องให้เรือต่างๆ ประสานงานกับเจ้าหน้าที่โอมานอย่างใกล้ชิด เนื่องจากคาดว่า จะมีปริมาณการจราจรหนาแน่น

ศูนย์ข้อมูลร่วมทางทะเลเตือนว่า การเดินเรือใกล้เส้นทางปกติที่เรียกว่า ระบบแบ่งแนวจราจร ควรถือว่า มีอันตรายอย่างยิ่งเนื่องจากยังมีทุ่นระเบิดที่ยังไม่ได้รับการสำรวจและบรรเทาความเสี่ยงอย่างครบถ้วน

การประกาศนี้ถือเป็นการเริ่มต้นความพยายามในการฟื้นการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซและฟื้นความเชื่อมั่นในหมู่เรือพาณิชย์ แต่ขณะเดียวกัน ก็เสี่ยงบ่อนทำลายข้อตกลงหยุดยิงที่เปราะบางระหว่างอเมริกาและอิสราเอลกับอิหร่าน

นอกจากนั้น จนถึงเช้าวันจันทร์ยังไม่มีความชัดเจนว่า มีเรือที่ยอมรับข้อเสนอของอเมริกาหรือไม่ ขณะที่พลตรีอาลี อับดอลลาฮีแห่งกองทัพอิหร่านประกาศผ่านสถานีทีวีไออาร์ไอบีว่า เรือที่จะผ่านช่องแคบฮอร์มุซต้องประสานงานกับเตหะรานก่อน รวมทั้งยังเตือนว่า กองกำลังต่างชาติ โดยเฉพาะกองทัพอเมริกา ที่มีเจตนาเข้าประชิดหรือเข้าสู่ช่องแคบฮอร์มุซจะถือเป็นเป้าหมายในการโจมตี

การปิดช่องแคบฮอร์มุซเป็นหนึ่งในผลกระทบที่ยืดเยื้อที่สุดจากสงครามนี้ เนื่องจากยังคงสร้างความกดดันให้ประเทศต่างๆ ที่พึ่งพิงน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซีย อีกทั้งยังทำให้ราคาน้ำมันผันผวนมากขึ้นสำหรับครัวเรือนและธุรกิจทั่วโลก

ประเด็นช่องแคบฮอร์มุซอาจกระตุ้นให้เกิดการเผชิญหน้าครั้งใหม่ ขณะที่ความพยายามในการยุติสงครามยังคงเป็นเพียงข้อเสนอ และยังไม่มีแนวโน้มการเจรจารอบใหม่ระหว่างอเมริกากับอิหร่าน

ทั้งนี้ เมื่อวันอาทิตย์ (3 พ.ค.) ทรัมป์โพสต์ให้สัญญาว่า อเมริกาจะช่วยนำทางเรือของประเทศที่เป็นกลางและไม่มีส่วนเกี่ยวข้องออกจากฮอร์มุซอย่างปลอดภัย

กองบัญชาการกลางของกองทัพสหรัฐฯ แจงว่า แผนการริเริ่มดังกล่าวจะเกี่ยวข้องกับเรือพิฆาตติดขีปนาวุธนำวิถี เครื่องบินกว่า 100 ลำ และทหาร 15,000 นาย ทว่า เพนตากอนไม่ได้ตอบคำถามว่า จะดำเนินการแผนการนี้อย่างไร

ทั้งเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และทรัมป์ต่างไม่ได้ระบุว่า “Project Freedom” จะครอบคลุมถึงการที่เรือสหรัฐฯ ช่วยคุ้มกันเรือต่างๆ ออกจากช่องแคบดังกล่าวที่อยู่ในการควบคุมของอิหร่านหรือไม่ ทำให้ยังคงมีความเสี่ยงสำหรับเรือที่ตอบรับข้อเสนอของอเมริกา

ลูกเรือจำนวนมากที่อยู่บนเรือสินค้าและเรือบรรทุกน้ำมันซึ่งติดอยู่ในอ่าวเปอร์เซียนับจากที่สงครามเริ่มต้นเมื่อวันที่ 28 ก.พ. และถึงตอนนี้ทั้งน้ำดื่ม อาหาร และของใช้จำเป็นอื่นๆ เริ่มร่อยหรอลงนั้น ลูกเรือเหล่านั้นเผยว่า เคยเห็นโดรนและขีปนาวุธถูกสกัดและระเบิดเหนือทะเล

ทรัมป์ระบุว่า ลูกเรือเหล่านั้นเป็นเหยื่อของสถานการณ์ และประกาศว่า ปฏิบัติการใหม่ของอเมริกาเป็นการดำเนินการเพื่อมนุษยธรรมในนามอเมริกา ประเทศต่างๆ ในตะวันออกกลาง แต่ไม่รวมอิหร่าน พร้อมเตือนว่า จะจัดการขั้นเด็ดขาดกับผู้ที่ขัดขวางการดำเนินการนี้

ขณะที่มีเรือถูกโจมตีเพิ่มขึ้นเมื่อวันอาทิตย์ สำนักข่าวไออาร์เอ็นเอของทางการอิหร่านวิจารณ์ว่า การประกาศของทรัมป์เป็น “อาการเพ้อ”

เอบราฮิม อาซิซี ประธานคณกรรมาธิการความมั่นคงแห่งชาติของรัฐสภาอิหร่าน โพสต์บน X ว่าการแทรกแซงช่องแคบฮอร์มุซจะถือเป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิง

เจ้าหน้าที่อิหร่านยืนกรานมาตลอดว่า สถานะของช่องแคบฮอร์มุซจะไม่มีทางกลับไปเป็นเหมือนช่วงก่อนสงคราม และจะเดินหน้าเก็บค่าผ่านทาง ขณะที่อเมริกาเตือนบริษัทชิปปิ้งอาจถูกแซงก์ชัน ถ้าจ่ายเงินให้อิหร่านไม่ว่ารูปแบบใดๆ

อเมริกายังตอบโต้การปิดช่องแคบฮอร์มุซด้วยการปิดล้อมท่าเรืออิหร่านนับจากวันที่ 13 เม.ย. โดยเมื่อวันอาทิตย์ สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ ให้สัมภาษณ์กับฟ็อกซ์ นิวส์ว่า อิหร่านน่าจะเก็บค่าผ่านทางได้ไม่ถึง 1.3 ล้านดอลลาร์ ซึ่งน้อยมากเมื่อเทียบกับรายได้ต่อวันจากน้ำมัน และเสริมว่า คลังจัดเก็บน้ำมันของอิหร่านเต็มอย่างรวดเร็ว และอาจต้องปิดหลุมผลิตน้ำมันภายในสัปดาห์หน้า

การประกาศของทรัมป์เกิดขึ้นหลังจากที่สำนักข่าวไมซานของอิหร่านรายงานโดยอ้างคำพูดของเอสมาอิล บากาอี โฆษกกระทรวงต่างประเทศอิหร่านว่า เตหะรานกำลังทบทวนการตอบสนองของอเมริกาต่อข้อเสนอยุติสงครามล่าสุดของอิหร่าน และยืนยันชัดเจนว่า ข้อเสนอดังกล่าวไม่รวมถึงการเจรจาด้านนิวเคลียร์

ภายใต้ข้อเสนอล่าสุด อิหร่านต้องการแก้ไขประเด็นอื่นๆ ให้ลุล่วงภายใน 30 วัน และยุติสงครามแทนการขยายเวลาหยุดยิง ทว่าทรัมป์กล่าวเมื่อวันเสาร์ (2 พ.ค.) ว่า กำลังพิจารณาข้อเสนอของเตหะราน แต่สำทับว่า ไม่คิดว่า ข้อเสนอดังกล่าวจะนำไปสู่การเจรจาและตกลงกันได้

ข้อเสนอ 14 ข้อของอิหร่านเรียกร้องให้อเมริกายกเลิกการแซงก์ชัน ยุติการปิดล้อมทางทะเล ถอนกำลังออกจากตะวันออกกลาง และยุติการสู้รบรวมถึงในเลบานอน