เชียงราย - NGOเปิดข้อมูลเหมืองแร่ลุ่มน้ำโขง-สาละวิน ระหว่างทำพิธีสืบชะตาแม่น้ำ ผุดกว่า 2,400 แห่ง ปี 64-68 เหมืองแรร์เอิร์ธรัฐคะฉิ่นขยายตัวเกือบ 200% ส่งแร่หายากเข้าจีนสูงถึง 3.6 พันล้านดอลลาร์ฯ ส่วนรัฐฉานพื้นที่ต้นน้ำไหลเข้าไทยจนเกิดปัญหาน้ำปนเปื้อนสารพิษ-โลหะหนัก พบ 14 เหมือง เป็นเหมืองแรร์เอิร์ธต้นน้ำกกก่อนเข้าแม่อายอย่างน้อย 2
วันนี้ (22 มี.ค.) เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง ได้จัดมหกรรมประชาชนปกป้องแม่น้ำฯ เนื่องในวันน้ำโลก -ขึ้นที่สวนสาธารณะริมน้ำกก วัดฝั่งหมิ่น ต.ริมกก อ.เมืองเชียงราย จ.เชียงราย ช่วงเช้ามีการจัดพิธีสงฆ์และสืบชะตาแม่น้ำกกที่ริมฝั่งแม่น้ำกกโดยมีนายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการ จ.เชียงราย เป็นประธานฝ่ายฆราวาส
ทั้งนี้พิธีสืบชะตาเป็นความเชื่อของชาวภาคเหนือเพื่อให้แม่น้ำพ้นเคราะห์ภัยและเป็นสิริมงคล หลังจากประสบปัญหาตรวจพบสารโลหะหนักในแม่น้ำกกอย่างเป็นทางการมาตั้งแต่ต้นปี 2568 เนื่องจากมีการสร้างเหมืองแร่ต่างๆ โดยเฉพาะแรร์เอิร์ธที่ต้นแม่น้ำกกและแม่น้ำสายในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ก่อนที่จะไหลเข้าสู่ จ.เชียงใหม่ และ จ.เชียงราย ตามลำดับ
ภายในงานยังมีการจัดนิทรรศการต่างๆ เช่น เส้นทางขนส่งแร่จากเมียนมาผ่านท่าเรือในอ่าวไทยเพื่อส่งไปยังปลายทางประเทศจีน,ภาพเหมืองแม่โจ๊ก ซึ่งเป็น 1 ใน 14 เหมืองต้นแม่น้ำสายในรัฐฉาน,ภาพถ่ายดาวเทียมเหมืองแร่ พื้นที่ลุ่มแม่น้ำอิรวดี สาละวิน แม่น้ำโขงและลุ่มน้ำอื่นๆ 2,400 แห่ง รวมทั้งภาพผลกระทบจากเหมืองแรร์เอิร์ธในรัฐคะฉิ่น ประเทศเมียนมา ที่ขยายตัวในปี 2564-2568 มากถึง 194% เพื่อส่งแรร์เอิร์ธไปจีนมูลค่าสูงถึง 3.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ฯลฯ
นอกจากนี้ยังมีการเสวนาโดยผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อเล่าถึงสถานการณ์และแก้ไขปัญหา ขบวนพาเหรดภาคประชาชน การแสดงดนตรี การให้ผู้เข้าร่วมงานติดสติ๊กเกอร์แสดงความมั่นใจว่ารัฐบาลจะแก้ไขปัญหามลพิษในแม่น้ำได้หรือไม่ซึ่งส่วนใหญ่ติดสติ๊กเกอร์ว่าไม่ได้ ขณะที่ผู้ว่าราชการจังหวัดได้ติดสติ๊กเกอร์ว่าได้ เป็นต้น
ในเวทีเสวนามีการเปิดให้นักวิชาการเล่าถึงการทำงานในพื้นที่ที่ผ่านมาว่าได้จัดทำแอพพลิเคชั่น "ปลาปลอดภัย" โดยใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) วิเคราะห์ความปลอดภัยของปลาที่ได้จากแหล่งน้ำธรรมชาติเพื่อคืนความมั่นใจให้ผู้บริโภคที่จะซื้อ หากชาวประมงพบปลาที่มีสีแปลกออกไปคือสีแดงและส้มให้รีบแจ้งประมงจังหวัดและนักวิชาการเพื่อให้ร่วมกันตรวจสอบต่อไป เป็นต้น
นายองอาจ คณุตมวงศ์ ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่าแม่น้ำกกที่ไหลเข้าสู่ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ จนลงสู่แม่น้ำโขงที่ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ยาวประมาณ 285 กิโลเมตร และเริ่มพบสารโลหะหนักตั้งแต่เดือน เม.ย.2568 เป็นต้นมา ส่งผลกระทบยังเกิดกับการท่องเที่ยวซึ่งเป็นภาคเศรษฐกิจ 70% ของ จ.เชียงราย ทำให้ทุกฝ่ายตื่นตัวในการตั้งจุดตรวจคุณภาพทั้งแม่น้ำสาย แม่น้ำกก แม่น้ำรวก และแม่น้าโขง
ครั้งล่าสุดที่มีการตรวจคุณภาพน้ำคือเดือน ก.พ.2569 ก็ยังพบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรที่ ต.ท่าตอน อ.แม่อาย และ ต.ดอยฮาง อ.เมืองเชียงราย ในปริมาณ 0.013 มิลลิกรัมต่อลิตร กระทั่งในรอบ 3-4 เดือนก่อนหน้านั้น ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ ขณะที่ในแม่น้ำสายพบเกินค่ามาตรฐานทั้ง 3 จุด ส่วนแม่น้ำโขงและแม่น้ำรวกค่าไม่คงที่ขึ้นๆ ลงๆ
ดังนั้นจึงยืนยันว่าน้ำในแม่น้ำกกสามารถใช้เพื่อการเกษตร การประมง และนำมาเป็นน้ำดิบเพื่อผลิตน้ำประปาได้ โดยหน่วยงานภาครัฐต่างๆ ยืนยันว่ามีการตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง ส่วนหน่วยงานภาควิชาการ องค์กรเครือข่ายต่างๆ ก็มีการเก็บข้อมูลอย่างเต็มที่ซึ่งสามารถใช้เพื่อให้หน่วยงานภาครัฐนำไปเจรจาระหว่างประเทศในอนาคตได้
ด้านอาจารย์ ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่าก่อนหน้านี้ได้เข้าร่วมประชุมกับคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน (กสม.) จึงได้ยื่นข้อเสนอขอให้ตรวจสอบสถานะประเทศไทยในการเป็นทางผ่านแร่จากเมียนมาไปยังจีนทั้งพลวง ตะกั่ว ดีบุก แมงกานีส ทองแดง ทังสเตน ฯลฯ ที่นำผ่านด่านศุลกากรเชียงของ เชียงแสน แม่สาย แม่สอด แม่ฮ่องสอน แม่สะเรียง จุดผ่อนปรนการค้าห้วยผึ้ง/นามน น้ำเพียงดิน ห้วยต้นนุ่น เสาหิน แม่สามแลบ แม่สอด สังขละบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และระนอง ก่อนส่งจากท่าเรือเชียงแสนหรือท่าเรือแหลมฉบังไปยังจีน
ขอให้ กสม.ขอข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมรายละเอียดสูงจากสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA) เพื่อประโยชน์ในการติดตามตำแหน่งที่ตั้งเหมืองแร่ในเขตต้นน้ำกก สาย รวก โขง,ขอให้กสม.เสนอกรมควบคุมมลพิษเพิ่มเติมตรวจสารพิษและสารโลหะหนักที่เกี่ยวข้องกับการทำเหมืองแร่หายาก เนื่องจากในปัจจุบันตรวจหาสารโลหะหนักในแม่น้ำและตะกอนดินจำนวน 9 ชนิด ได้แก่สารหนู แมงกานีส แคดเมียม ทองแดง นิกเกิล ตะกั่ว สังกะสี ปรอท และโครเมียม
ขณะที่มีเหมืองแร่หายากหรือแรร์เอิร์ธในต้นน้ำแม่น้ำกกในเขตปกครองสหพันธรัฐว้า (Wa State) จำนวน 2 แห่ง และกำลังมีการขยายเหมือแห่งใหม่ออกไปอีกด้วย ดังนั้นจึงควรตรวจเพิ่มว่ามีสารกัมมันตรังสี (ทอเรียมและยูเรีเนียม) พลวง โคบอลต์ แบเรียม สตอนเทียม และ ซิลีเนียม เพื่อให้ครอบคลุมด้วย ฯลฯ.
